12-07-10Harry Kok - De Berkel
U zult het wel niet weten maar het Waterschap De Berkel dat in 1997 is opgegaan in het Waterschap Rijn en IJssel is in 1882 opgericht en omvatte het stroomgebied van Berkel en Slinge, een gebied van 35.000 hectare, toen een erg groot gebied.
De Berkel ontspringt bij het Duitse Billerbeck in de Baumbergen en mondt bij Zutphen in de IJssel. Het is een typische regenrivier, vandaar de vele overstro-mingen op Nederlands gebied. Door de vele watertoevoer meanderde de Berkel heel sterk (meanders zijn bochten) en de loop verlegde zich steeds weer. Molens aan de Berkel waren er al vroeg (er is al sprake van een molen bij Olden- Eibergen in 1188 !) Zij behoorden aan de plaatselijke Heer of, zoals in Zutphen en Lochem aan de Graaf van Zutphen die het molenrecht had, het recht water op te stuwen om de molen aan te drijven.
De Berkel was van belang voor de scheepvaart (met berkelzompen) en de molens maar was ook een lastpak die twee keer per jaar het land onder water zette. Qua scheepvaart was er de Berkelcompagnie uit 1643 die sluizen bij molens aanlegde, bruggen verhoogde en ondieptes opruimde. De rivier was tot Vreden bevaarbaar gemaakt. De tweede Berkelcompagnie ontstond in 1766 en deze vernieuwde de sluizen tot het geld (weer) op was.
Na 1882 zorgde het Waterschap voor verbreding en het afsnijden van bochten waardoor de vaarweg tot Zutphen 15 kilometer werd bekort. Dat was in 1899 klaar. In de 20e eeuw werden nieuwe stuwen gebouwd en de zomer overstromingen waren inmiddels beteugeld.
Nu werden de winteroverstromingen aangepakt. Knelpunten bleven er echter wel, mét overstromingen maar ook die werden in de 60’er en 70’er jaren aangepakt met 12 automatische en 2 vaste stuwen. Een gekanaliseerde Berkel was het resultaat, maar de overstromingen waren afgelopen, overstromingen waarbij b.v.vaak de kernen van Eibergen en Borculo onder water stonden, net als Rekken waar de brug niet meer gebruikt kon worden, alles was één watermassa !
Deze informatie vond ik in het boekje “De Berkel beschouwd”een uitgave van de Zutphense Walburgpers uit 1982, ter gelegenheid van het Honderdjarige Waterschap De Berkel. Het staat vol met prachtige oude foto’s.
Anno 2006 en 2007 streeft men naar enig herstel van het oude meanderende karakter, zie b.v. de operatie bij Eibergen waar een nieuwe bocht werd gemaakt. We hebben nu een derde Berkelcompagnie die zich richt op het toerisme met Berkelzompen in Borculo en Eibergen en TOP’s, toeristische Overstap Punten.
Ik eindig met de wens dat de Berkel nog maar heel lang door Berkelland moge stromen!
