Harry Kok - Achterhoekse spreuken

Hier is weer uw columnist die zoveel spreuken in zijn columns doet. Nu heb ik een boekje toegespeeld gekregen met Achterhoekse spreuken. ” Tot lering en vermaak van boeren, burgers en buitenlui” staat er op, verzameld door de heer D.W. Kobes in 1974, een uitgave van de Oudheidkundige Werkgemeen-schap ADW.

De heer Kobes was archiefambtenaar van diverse Achterhoekse gemeenten en hij hoorde vele spreekwoorden en gezegdes, die hij optekende en bewaarde onder het motto “A’j wat bewaart dan he’j wat”. De heer Kobes heeft het in zijn voorwoord over “föddekes” papier die hij in al zijn broeken en jassen bewaarde, met daarop oude spreekwoorden die hij bij de boeren optekende. Toen zijn “tessen” (= zakken) vol zaten met die föddekes zei zijn vrouw: “ruim dat eens op” en dat deed hij en stuurde het allemaal op naar de uitgeverij De Graafschap in Aalten en zo kwam het boekje tot stand.

Bij het begin: “ Al is’t begin en ‘t ende good, daorumme lukt niet altied al wa’j doot.” Een goede raad: “ As de wieve raost, blief kalm as man, bunt ze achter aom, i’j bunt fris an.” (als je vrouw tiert, blijf kalm: zij is achter de adem en jij bent nog fris). Iedereen vergeet wel eens wat: “ Vaak mot de benen op pad umdat het heufd weer iets vergat.”

Over “‘n leugen buul “= een lege portemonnee: “Een leuge mage en ‘n leugen buul geven ‘n drukkend en naar gevuul.” Over uitgaan: “Katten, vrouwluu en ‘t vuur, at ze uutgaot kum’t ow duur.” Maar ook: “Vissen en jagen in’t boerenbedrief gef arme blagen en ‘n eenzaam wief.”

Verantwoordelijk zijn voor wat je doet en zegt: “Wie völle zegt, mot ook völle wetten” en “Wie ‘n hond tergt mot ‘t bieten veur lief nemmen.” En ook geldt: ”A’j vertrouwd wordt mo’j ook trouw wezen”. Overleg is beter dan ergens zomaar mee beginnen: “ Oaverleg kan ‘t op de sloffen af want onverstand jeg in een draf.”

Kritiek uiten: “Zelden bouwt de peerdeknecht in’t oog van de koejongen recht.” Bi’j een liefdemaol zegt men niet dat ‘t niet smek want ‘n gegeven peerd kik men niet in de bek.” “As ‘n zoepzak zien zaak niet meer geet dan hef zien vrouw ‘t verslikkerd of verkleed.” (als een zuipschuit zijn zaak laat verlopen krijgt zijn vrouw de schuld).

IJverigheid: “Een vrouw die huusholdt met verstand die concurriert met ‘t geilste land.” “Een nèrige vrouw en ‘n nèrige henne geft botter in’t vat en eier in de benne.”
“Wat licht liekt zal vaak lastig gaon, hoe zwaorder hamer, hoe lichter slaan.”

Tot slot nog wat boerenhumor:
“Te gauw etten - zich versloeken, te gauw lopen - zich verstoeken.” “Een troost bi’j ‘n kwaoden hond is dit: dat hie maor an ‘t ene ende bit.” “Een advokaot en ‘n hond verdient de kost met de mond” en de allerlaatste:
“Daor wördt ook ‘eklopt, zei den doven man en toen viel zien halve huus in mekare.”

Weerbericht