Harry Kok - Gezegdes

In deze column diverse gezegdes uit Nederland en België.

B.v. over de vrouw. Wij mannen kunnen niet zonder vrouwen (maar soms ook moeilijk met hen). “Een man zonder vrouw is als een paard zonder teugel”. Vroeger werd ook gezegd: “een zuinige vrouw is de beste spaarpot” maar ook: “een vrouw kan meer in haar schort wegbrengen dan de man met een wagen kan aanhalen”.

De Friezen zeggen: “daar de vrouw goed huishoudt, groei spek aan de balk”. Het spek werd opgehangen aan de wiem, aan de balken van het plafond in de woonkamer. Een heel mooi gezegde komt uit Vlaanderen: “Schone, edel ende wijs, Rijke, gezond, getrouw, Deze zes zaken hebben prijs, Als men ze vindt in een vrouw”. Een man misstaan ze overigens ook niet. De beroemde dichter Guido Gezelle sprak zich ook uit over de vrouw. Zo schreef hij: “Vrouwen, pauwen en peerden, Niets preuser op der eerden “ (preuser betekent trots en fier).

“Vrede in het huishouden is de beste geldkoffer” en “Vrouwenhanden en paardentanden staan nooit stil”, een vrouw vindt altijd wat te doen net als een paard altijd aan het eten is. “De vrouw bouwt het huis, of breekt het in gruis” zegt men ook in Vlaanderen. Op de vrouw komt het aan: als zij oppassend is, is er voorspoed en welvaart, deugt ze niet voor haar taak dan gaat het gezin te gronde. Tenslotte: Jacob Cats schreef al “Een vrouwen hayr treckt meer als een mars-zeyl”, een vrouwenhaar trekt sterker dan een kabeltouw.

Over de voet. De voet? Zijn daar ook al spreuken en gezegdes over? Zeker, erg veel zelfs. Hier komen er een paar. Op staande voet = onmiddellijk, kennen we allemaal wel en “dat had veel voeten in de aarde”ook. Betekenend: dat kostte heel wat moeite of daar waren veel bezwaren. Maar nu: “Iemand de voet op de nek zetten”? Dan laat je hem met minachting voelen dat je hem helemaal in de macht hebt. In vroeger tijden deed men het letterlijk als een vijand overwonnen was. Het staat b.v. in de bijbel bij Jozua 10 vers 24: vijf overwonnen koningen waren in een spelonk gevlucht en toen ze gevonden waren mochten alle soldaten hun voeten op de halzen van de koningen zetten.

“Iemand de voeten spoelen” betekende hem overboord gooien. Bij Grote Pier de Friese zeeman en opstandelingenleider eind 16e eeuw in de 80-jarige oorlog komen we de uitdrukking tegen. En als je een gebod met voeten treedt? Dan geef je er niets om. Wie met één voet in het graf staat zal niet lang meer leven. Bij de dichter Bilderdijk komen we dit als titel (De Voet in’t Graf) van een van zijn laatste dichtbundels tegen. “Hij raakte onder de voet” b.v. in een grote menigte dan kom je op de grond te liggen en als iedereen je vertrapt in paniek dan redt je het niet!

“Hij heeft de voet in de stijgbeugel”dat is een man die gereed is om zijn loopbaan te beginnen. Een ruiter die de voet in de stijgbeugel heeft kan snel op het paard stappen en wegrijden. Wie een ander de voet dwars zet hindert deze om b.v. zijn plan uit te voeren. “Voet geven aan iemand”betekent hem steun geven: als iemand ergens in wil klimmen steun je zijn voet. En voet bij stuk houden doen we allemaal wel eens. Er is wel gedacht dat hiermee een stuk geschut werd bedoeld, maar een oudere vorm is “voet bij stek zetten” en dan betekent het in een tweegevecht voet tegen voet zetten en niet wijken.

Weerbericht