25-10-09Harry Kok - Opnieuw: onze hersenen
Ik schreef al eens eerder een column over onze hersenen. Het blijft fascinerend wat die allemaal kunnen. Ook iets wat tegenstrijdig lijkt met onze supersnelle hersenen : 30 seconden ruststand bij monotoon werk.
Als je monotoon werk aan het doen bent dan gebeurt er iets, zo’n 30 seconden voor je een fout maakt. Je aandacht verslapt en die –opmerkelijk lange-- tijd zou kunnen worden gebruikt om iemand te waarschuwen dat hij of zij op het punt staat een fout te maken: in b.v. de luchtverkeersleiding kan dat mensenlevens redden!
Ook een luchtverkeersleider op een vliegveld heeft monotoon werk dat de kans op foutjes en fouten even groot maakt als iemand aan een lopende band.
In die 30 seconden voor je een fout gaat maken verandert er iets in de hersenen. Het brein dat normaal actief helpt nadenken, plannen en concentreren laat de aandacht even verslappen en gaat in ruststand. Een halve minuut later maak je dan een fout. Een Noorse psycholoog en zijn collega’s ontdekten dat. Zij scanden de hersenen van 13 deelnemers in een MRI (magnetische scan) terwijl ze een monotone taak uitvoerden met 5 pijlen onder elkaar op een beeldscherm. In de scanner moesten ze aangeven of de middelste pijl naar links of rechts wees (ter afleiding stonden er 4 pijlen omheen in verschillende richtingen). In de scan kwamen de onderzoekers er achter dat de hersenen al van tevoren weten dat er een fout aan komt.
Nu komt het vaker voor dat de hersenen vooruitlopen, b.v. al plannen maken om een knop in te drukken voordat je je dat zelf bewust bent. Die halve minuut tussen ruststand en een fout maken is wel opmerkelijk. Breingebieden communiceren vaak supersnel met elkaar, in miljoenste seconden, door hersenactiviteit in golven naar elkaar te sturen. In het geval van die 30 seconden gaat het om een heel langzame hersengolf.
Met een draagbare EEG/hersenscanner (die helaas nog niet bestaat) zou zo’n trage golf opgespoord kunnen worden en de luchtverkeersleider zou gewaar-schuwd kunnen worden dat hij een fout gaat maken, die dan voorkomen kan worden. Dat zou vliegtuigpassagiers het leven kunnen redden.
Heel leuk allemaal alleen…… zo’n portable EEG-scanner is er nog niet en komt ook pas over 10-15 jaar op de markt! Tot die tijd kunnen vliegtuigpassagiers alleen maar hopen dat (kleine) foutjes geen grote gevolgen hebben!
Dan iets heel anders: duizenden jaren geleden was er oerwoud in Nederland, maar zelfs tot 150 jaar geleden was er nog een oerwoud in Nederland: het Beekberger-woud bij Apeldoorn (de hele Veluwe was toen nog een ruig gebied).
Natuurmonumenten wil dit oerwoud terugkrijgen, met eiken en elzen en kleurige orchideeën, met grondwater tot een meter hoog en alleen ‘s winters kon men over het ijs het bos in om hout te kappen. In 1889 kocht een zakenman het hele gebied op en huurde omwonenden om het gebied voor landbouw geschikt te maken. Er bleef geen boom staan en dat vond men ook toen al snel jammer. Natuurmonumenten vindt al eeuwenoude wortels van bomen en diep in de grond leven nog zaden van de planten van vroeger. We horen er nog wel meer van.
